Մեթոդաբանություն

Երբ Դուք ուղարկում եք տեքստը, համակարգը նախ որոշում է դրա բնույթը: Կան մի քանի հնարավոր տարբերակներ.

• Եթե հաղորդագրությունը պարունակում է կոնկրետ փաստացի պնդում (իրադարձություն, մեջբերում, վիճակագրություն, քաղաքական հայտարարություն), այն անմիջապես անցնում է փաստերի ստուգման փուլ:

• Եթե հաղորդագրությունը չափազանց անորոշ է կամ բաղկացած է միմյանց հետո տրամաբանորեն չկածպված բառերից, համակարգը խնդրում է ձեզ տրամադրել ավելի մանրամասն տեղեկություն:

• Եթե հաղորդագրությունը ողջույն է կամ ընդհանուր բնույթի զրույց, համակարգը պատասխանում է անմիջապես՝ ջերմորեն զրուցելով Ձեզ հետ:

• Սուբյեկտիվ կարծիքները, անձնական բնույթի հարցերը, մասնավոր խնդիրները և աբստրակտ հարցումները դասակարգվում են որպես փաստերի ստուգման համար ոչ ենթակա հաղորդագրություններ, և համակարգը բացատրում է պատճառը, թե ինչու չի կարող ստուգել դրանք:

Կասկածի դեպքում համակարգը միշտ նախապատվությունը տալիս է փաստերի ստուգմանը: Այն նախագծված է ստուգելու, այլ ոչ թե մերժելու համար:

Շատ պնդումներ պարունակում են մեկ նախադասության մեջ խտացված մի քանի փաստացի հայտարարություններ կամ պնդումներ: Նախքան ստուգումը սկսելը, համակարգը բարդ նախադասությունները բաժանում է անկախ, առանձին ենթապնդումների, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է ստուգվել առանձին:

Օրինակ՝ «Պաշտոնյան հայտարարել է, որ բալային համակարգի ներդրման արդյունքում ճանապարհային պատահարների թիվը կրկնակի նվազել է» նախադասությունը վերածվում է երկու առանձին ստուգման ենթական պնդման.

1) Արդյո՞ք պաշտոնյան իրականում արել է նման հայտարարություն (հայտարարության աղբյուրի ստուգում):

2) Արդյո՞ք իրականում բալային համակարգի ներդրման արդյունքում ճանապարհային պատահարների թիվը կրկնակի նվազել է (փաստի ստուգում):

Յուրաքանչյուր ենթապնդում գնահատվում է ըստ հանրային հետաքրքրության կարևորության (քաղաքականություն, անվտանգություն, առողջապահություն, տնտեսություն և այլն), և ամենաազդեցիկները ստուգվում են առաջնահերթ: Մինչև 3 ենթապնդում ստուգվում են զուգահեռաբար, իսկ դրանց արդյունքները համադրվում են:

Յուրաքանչյուր ենթապնդում միաժամանակ որոնվում է չորս անկախ տվյալների շերտերում՝ օգտագործելով սեմանտիկ (իմաստային) որոնում, այլ ոչ թե պարզ բառային համընկնում: Համակարգը ձեր պնդումը վերածում է դրա իմաստի մաթեմատիկական պատկերման և գտնում է մոտակա համընկնումները.

Ա) Լրատվական հոդվածների շտեմարան՝ մշտապես թարմացվող շտեմարան հայկական և միջազգային լրատվամիջոցներից: Սա ապացույցների հիմնական աղբյուրն է:

Բ) Հայտնի ապատեղեկատվության օրինաչափություններ — Նախկինում բացահայտված կեղծ լուրերի և ապատեղեկատվական արշավների համակարգված շտեմարան:

Գ) Նախկին փաստերի ստուգման արդյունքներ — Վստահելի փաստերի ստուգման կազմակերպությունների եզրակացություններ:

Դ) Թեմատիկ կլաստերների ամփոփագրեր — Նույն թեմայով հոդվածների խմբերը ավտոմատ կերպով խմբվորվում և ամփոփվում են՝ ապահովելով ավելի լայն համատեքստ:

Ե) Եթե հարցմանը վերաբերելի համընկնումներ վերոնշյալ շտեմարաններում չեն հայտնաբերվում, ապա մոդելը իրականացնում է արագ որոնում համացանցում։

Ոչ բոլոր աղբյուրներն ունեն հավասար վստահելիության մակարդակ: Համակարգը գնահատում է յուրաքանչյուր աղբյուր մի քանի չափորոշիչներով.

• Վստահելիության մակարդակ — Մոդելն ինքնաշխատ եղանակով վերլուծում է նախկինում հայտնաբերված ապատեղեկատվության աղբյուր հանդիսացած կամ դրա տարածմանը նպաստած ռեսուրսները, յուրաքանչյուր դեպքում հատկացնում է տուգանքի միավորներ և դասակարգվում է «Շատ բարձր»-ից մինչև «Շատ ցածր»:

• Հրապարակման ամսաթիվ — Թարմ հոդվածներն ավելի մեծ կշիռ ունեն, քան հները: Մեկ տարուց ավելի հնություն ունեցող հոդվածները դեռ հաշվի են առնվում, բայց ունեն նվազագույն ազդեցություն:

• Աղբյուրների բազմազանություն — Համակարգը ստուգում է, թե քանի անկախ մեդիա խումբ է ներկայացված: Միևնույն մեդիա խմբի հինգ հոդվածը հաշվվում է որպես մեկ ձայն, այլ ոչ թե հինգ անկախ հաստատում:

• Բնօրինակ vs Վերատպում — Տեղեկատվության առաջնային աղբյուրը (բնօրինակը հրապարակողը) ստանում է լրացուցիչ առավելություն վերատպողների նկատմամբ: Միևնույն տրամաբանությամբ ապատեղեկատվության դեպքում բնօրինակը ստանում է ավելի շատ տուգանային միավոր, քան տարածողը։

Փաստացի ստուգումից զատ, համակարգը վերլուծում է նաև պնդման շարադրանքը: Այն փնտրում է հռետորական հնարքներ, որոնք կարող են վկայել մանիպուլյացիայի մասին.

• Հուզական լեզու — Բառեր, որոնք նախատեսված են վախ, զայրույթ կամ համակրանք հարուցելու համար:

• Միակողմանի ներկայացում — Միայն մեկ տեսանկյունի մատուցում՝ բաց թողնելով հակադիր փաստարկները:

• Սենսացիոնալիզմ — Չափազանցություն կամ դրամատիզացում, որը դուրս է փաստերի սահմանից:

• Ուղղորդված տերմիններ — Կանխակալ լեզու, որն իր մեջ կրում է թաքնված դատողություն:

Կողմնակալության մակարդակը հաշվի է առնվում վերջնական եզրակացության մեջ որպես մոլորեցնող համատեքստի ապացույց, նույնիսկ եթե հիմնական փաստերը մասամբ ճիշտ են:

Հավասարակշռված վերլուծություն ապահովելու համար համակարգը ակտիվորեն փնտրում է հակադիր տեսակետներ: Եթե ապացույցները պաշտպանում են պնդումը, այն փնտրում է աղբյուրներ, որոնք հերքում են այն, և հակառակը:

Այս քայլը վճռորոշ է հավասարակշռված գնահատականի համար: Գտնված հակափաստարկների քանակը ազդում է վստահության միավորի վրա. որքան շատ են հիմնավոր հակադիր տեսակետները, այնքան ցածր է վստահության միավորը՝ արտացոլելով իրական անորոշությունը:

Եթե որևէ հիմնավոր հակափաստարկ գոյություն չունի (օրինակ՝ համընդհանուր ընդունված փաստերի դեպքում), վստահության միավորը չի նվազում:

Բոլոր հավաքագրված ապացույցները փոխանցվում են հզոր լեզվական մոդելին (Gemini), որը գնահատում է ամեն ինչ և տալիս է եզրակացություն՝ հետևելով խիստ կանոնների.

• Եթե ոչ մի աղբյուր ուղղակիորեն չի վկայում իրադարձության մասին կամ շտեմարաններում հայտնաբերված նյութերը ունենում են խիստ սակավ նմանություն պնդմանը, ապա եզրակացությունը լինում է՝ «Ստուգել հնարավոր չէ»:

• Եթե հարցման մեջ առկա են մեկից ավել պնդումներ, ապա մոդելը առկա առավելագույնը 3 ամենակարևոր պնդումները ստուգում է առանձին-առանձին։ Դրանից հետո համադրում է երեք պնդումների եզրակացությունները և գեներացնում է վերջնական, միասնական եզրակացությունը, որն արդեն վերաբերում է ամբողջական հարցման տեքստին։

• Եթե հարցման մեջ առկա փաստահեն պնդումների համեմատ գերակշռում են սուբյեկտիվ, կողմնակալ ձևակերպումները, ապա մոդելը եզրակացության մեջ ընդգծում է տվյալ հանգամանքը՝ առավելապես հակվելով հարցման տեքստի մանիպուլատիվ բնույթի արձանագրմանը։

• Մոդելը հայտնաբերված ապացույցների հետ մեկտեղ համադրում է նաև այդ ապացույցները վկայակոչող աղբյուրների հեղինակությունը, որը հաշվարկվում է ինքնաշխատ կերպով։

• Կախված ապացույցների ժամանակային թարմությունից, դեմ և կողմ փաստերի համադրությունից, ռեսուրսների հեղինակությունից՝ խոշոր լեզվական մոդելը կատարում է տրամաբանական դատողություն և գեներացնում է եզրակացությունը ուղարկված տեքստային կոնտենտի հավաստիության վերաբերյալ։

• Եզրակացությանը կցվում է «Հաստատված», «Մեծամասամբ ճիշտ», «Մոլորեցնող», «Հերքված» կամ «Ստուգել հնարավոր չէ» պիտակներից մեկը։

Եզրակացությունից զատ, հաշվարկվում է դրա վստահության միավորը (0–100%): Այս միավորի վրա լեզվական մոդելը չի կարող ազդել. այն մաքուր մաթեմատիկական հաշվարկ է՝ հիմնված գտնված ապացույցների վրա:

Բանաձևը համադրում է հինգ գործոն՝ ապացույցների ուժը (կշռված ըստ աղբյուրների), աղբյուրների համաձայնեցվածությունը, անկախ մեդիա խմբերի քանակը, թեմայի լուսաբանման լայնությունը և հակափաստարկների առկայությունը:

Այս միավորը ցույց է տալիս, թե որքան ապացույց կա եզրակացության հետևում: «Հաստատված» եզրակացությունը 90% վստահությամբ նշանակում է շատ ամուր հիմքեր, իսկ 55% վստահությամբ՝ ավելի թույլ ապացուցողական բազա: